Οστεοπαθητική και η εγκυμοσύνη

Η ΟΣΤΕΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και τους πρώτους μήνες μετά τον τοκετό, οι αλλαγές που διενεργούνται στο γυναικείο σώμα είναι δραστικές και σίγουρα περισσότερο εμφανείς στο μυοσκελετικό σύστημα. Η απότομη αύξηση βάρους, η πολύ συγκεκριμένη κατανομή του πρόσθετου βάρους σε συνδυασμό με τη σταδιακή αλλαγή στη στάση του σώματος που αυτή συνεπάγεται, η χαλάρωση των συνδέσμων, καθώς και η ταχεία επαναφορά του σώματος της μητέρας στην αρχική του κατάσταση, αφού γεννηθεί το βρέφος, είναι λογικό να προκαλούν εντάσεις και πιέσεις στο σώμα της γυναίκας.

Στο παρόν άρθρο, θα αναλύσουμε τις επιδράσεις της εγκυμοσύνης και των μηνών αμέσως μετά τον τοκετό πάνω στο γυναικείο σώμα, τις αλλαγές που διαδραματίζονται κατά τις περιόδους αυτές και τι πρέπει να προσέχει μια έγκυος γυναίκα ή μια νέα μητέρα. Σκοπός ενός επομένου άρθρου είναι να αναλύσουμε τα διάφορα μυοσκελετικά προβλήματα που μπορεί να εμφανιστούν και πώς αυτά μπορούν να αντιμετωπιστούν.

 

Θεωρείται ότι για τα περισσότερα προβλήματα που παρουσιάζονται σε αυτή την περίοδο, ευθύνεται το γεγονός ότι το ανθρώπινο σώμα δεν έχει καταφέρει να προσαρμοστεί πλήρως στη διποδική στάση και άρα να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις της εγκυμοσύνης σε αυτή τη στάση.

Αν και οι εντάσεις αυτές προκαλούνται σε όλες τις εγκυμοσύνες, θα ήταν μεγάλο λάθος να θεωρήσουμε την εγκυμοσύνη ως μια κατάσταση αφύσικη και παθολογική. Το γυναικείο σώμα έχει την απίστευτη ικανότητα να προσαρμόζεται σε αυτές τις αλλαγές που υφίσταται. Σε αντίθεση, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι το ανδρικό σώμα μάλλον δεν θα μπορούσε να προσαρμοστεί με την ίδια ευκολία: χαρακτηριστικό είναι ότι σε ένα πείραμα στην Αμερική, επαγγελματίες ποδοσφαιριστές φόρεσαν στηθόδεσμο με τεχνητό μαστό και σε λίγες εβδομάδες παρουσίασαν όλοι μυϊκούς πόνους στην πλάτη! Αν και το συγκεκριμένο πείραμα ήταν αρκετά απλοϊκό, το αποτέλεσμά του συμβαδίζει με την άποψη ότι το γυναικείο σώμα είναι διαμορφωμένο έτσι ώστε να αντεπεξέρχεται στις απαιτήσεις της εγκυμοσύνης και της μητρότητας.

Παρόλα αυτά, είναι σίγουρα ωφέλιμο να είμαστε ενημερωμένοι όσον αφορά στα μυοσκελετικά προβλήματα που μπορούν να προκύψουν κατά την εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό. Με αυτό τον τρόπο, θα μπορέσουμε να επιτύχουμε την πρόληψη αλλά και να την κατάλληλη αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών, έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι τυχόν αρνητικές επιπτώσεις τους και να απολαύσει η γυναίκα την εμπειρία της εγκυμοσύνης και της λοχείας στο μέγιστο.

 

Καταρχάς, ας εξετάσουμε τις αλλαγές που υφίστανται και που είναι ορατές με γυμνό μάτι, καθώς η κατανομή του βάρους και η στάση της εγκύου αλλάζει: στις περισσότερες εγκύους παρατηρούμε ότι οι φυσιολογικές καμπύλες της σπονδυλικής στήλης γίνονται πιο έντονες, αν και υπάρχει ένα ποσοστό γυναικών στο οποίο αυτό δεν φαίνεται να συμβαίνει. Αυτό σημαίνει ότι η οσφυϊκή λόρδωση, δηλαδή η φυσιολογική καμπύλη της περιοχής της μέσης, γίνεται πιο βαθιά. Επίσης, η λεκάνη προτείνεται και κλίνει λίγο προς τα εμπρός, επιτείνοντας έτσι την αύξηση της οσφυϊκής λόρδωσης. Επομένως, οι γυναίκες σε προχωρημένη κύηση συχνά δίνουν την εντύπωση ότι ισορροπούν το βάρος της κοιλιάς τους γέρνοντας το υπόλοιπο κορμί τους προς τα πίσω και ουσιαστικά αυτό ακριβώς συμβαίνει. Είναι φυσικό όμως, ότι αυτή η κατάσταση δημιουργεί μεγάλο φορτίο στην περιοχή της οσφύος και της λεκάνης. Όσο προχωρεί η κύηση και αυξάνεται το βάρος της κοιλιάς, είναι επόμενο ότι οι επιβαρύνσεις εντείνονται. Μια περαιτέρω αλλαγή που εμφανίζεται προς το τέλος της κύησης έχει να κάνει με τη βάδιση, στην οποία κινούνται ολοένα και περισσότερο οι γοφοί, ενώ και στην όρθια στάση παρατηρούμε ότι τα πόδια είναι πιο ανοιχτά. Αυτές οι αλλαγές συμβαίνουν σε μια προσπάθεια του σώματος να βρει μια πιο λειτουργική και ξεκούραστη θέση ισορροπίας.

 

Ταυτόχρονα με αυτές τις συνηθισμένες αλλαγές στην περιοχή της οσφύος και της λεκάνης, μπορούμε να δούμε και άλλες αλλαγές, λιγότερο ή περισσότερο συχνές σε διαφορετικά σημεία του σώματος. Για παράδειγμα, τα γόνατα μπορεί να «κλειδώνουν» προς τα πίσω έτσι ώστε να σταθεροποιηθεί το σώμα με την ελάχιστη δυνατή μυϊκή προσπάθεια. Επίσης, είναι συχνό φαινόμενο η έγκυος να αναγκάζεται να χρησιμοποιεί το θώρακα και ειδικά το στέρνο, για να αναπνεύσει, αφού το μωρό πιέζει το διάφραγμα και δεν του επιτρέπει να κινηθεί επαρκώς. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να γίνεται η αναπνοή πιο ρηχή και γρήγορη, σε αντίθεση με τη διαφραγματική αναπνοή που είναι βαθιά και ήρεμη κι έτσι η έγκυος λαχανιάζει πιο εύκολα.

Όλες αυτές οι αλλαγές επέρχονται αργά και επηρεάζουν το σώμα σταδιακά. Εάν η έγκυος αισθανθεί κάποια ενόχληση στις αρχικές εβδομάδες, πρέπει να παρατηρήσει την εξέλιξή της έτσι ώστε να ζητήσει τη βοήθεια ενός ειδικού στην περίπτωση που τα συμπτώματα χειροτερεύσουν. Βέβαια, είναι αυτονόητο ότι η έγκαιρη αντιμετώπιση ενός προβλήματος μεγιστοποιεί τις πιθανότητες επιτυχούς επίλυσής του.

Αν η έγκυος αποφασίσει να απευθυνθεί σε έναν Οστεοπαθητικό, αυτός θα αξιολογήσει προσεκτικά τις οποιεσδήποτε δυσλειτουργίες στο μυοσκελετικό της σύστημα (στις οποίες θα αναφερθούμε στο επόμενο τεύχος), καθώς και  τυχόν εξωτερικούς παράγοντες που επιβαρύνουν τη μητέρα ή τη μέλλουσα μητέρα .

Ένας εξωτερικός παράγοντας που συνήθως παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η ύπαρξη άλλων μικρών παιδιών. Ο τρόπος που η μητέρα ή η έγκυος σηκώνει τα παιδιά της καθώς και το πώς και πόσο τα κρατάει είναι καθοριστικοί παράγοντες για την καλή σωματική κατάστασή της. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ίσως να έχει την απαιτούμενη βοήθεια από τον οικογενειακό της κύκλο αλλά αυτό δεν είναι πάντοτε εφικτό. Αναμφίβολα, είναι εξαιρετικά σημαντικό να επιβαρύνεται η έγκυος ή η λεχώνα όσο το δυνατόν λιγότερο με επιπρόσθετα βάρη (πχ. σακούλες σούπερ-μάρκετ, παιδιά), όπως επίσης και να προσέχει, όταν σκύβει να λυγίζει τα γόνατα και όχι τη μέση της. Με το ίδιο σκεπτικό, η αλλαγή της πάνας πρέπει να γίνεται σε μέρος που η μητέρα δεν χρειάζεται να σκύψει καθόλου, ενώ η μέση της κουράζεται ακόμη λιγότερο αν μπορεί να έχει το ένα πόδι της λίγο πιο μπροστά από το άλλο. Όταν κρατάει το μωρό της, μπορεί να χρησιμοποιεί έναν από τα πολλά είδη ειδικών ιμάντων (μάρσιπο) που κυκλοφορούν ευρέως στο εξωτερικό και εμφανίζονται ολοένα και πιο συχνά και στη χώρα μας. Μία άλλη λύση είναι να μην κρατάει το βρέφος αποκλειστικά από τη μία πλευρά αλλά να συνηθίσει να αλλάζει χέρια. Κατά τον ίδιο τρόπο, η στάση της εγκύου/ μητέρας όταν κάθεται ή εργάζεται, παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο, όπως βέβαια και η στάση της κατά το θηλασμό. Ίσως η πιο ξεκούραστη και βολική στάση για να θηλάσει η μητέρα είναι ξαπλωμένη στο πλάι με το βρέφος δίπλα της, διότι με αυτόν τον τρόπο αποφεύγει την παρατεταμένη κάμψη του αυχένα ενώ επίσης δεν σηκώνει το βάρος του βρέφους.

Ο τελευταίος εξωτερικός παράγοντας που θα αναφέρουμε είναι το στρες, που αν και δεν έγκειται στην ειδικότητα του οστεοπαθητικού, ωστόσο είναι εξαιρετικά σημαντικός. Το στρες ή το άγχος, μολονότι δεν είναι ικανό από μόνο του να δημιουργήσει κάποιο μυοσκελετικό πρόβλημα, εντούτοις είναι ένας παράγοντας που θα εντείνει οποιαδήποτε μυοσκελετική δυσλειτουργία εμφανιστεί. Αυτό συμβαίνει λόγω του μηχανισμού επίδρασης του στρες, ιδιαίτερα του χρόνιου στρες, το οποίο προκαλεί στους μυϊκούς ιστούς έντονες συσπάσεις η ακόμη και βραχύνσεις.

 

Το συχνότερο σύμπτωμα κατά την εγκυμοσύνη και τους αμέσως επόμενους μήνες είναι σαφώς η οσφυαλγία, ωστόσο οι μυϊκοί πόνοι στην πλάτη, τον αυχένα και τους ώμους είναι επίσης αρκετά συχνοί. Ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι γυναίκες που πέρασαν την περίοδο της εγκυμοσύνης χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα, μπορεί να παρουσιάσουν πόνους στην πλάτη και τη μέση στο διάστημα της λοχείας αλλά και μετά. Αυτό φαίνεται να έχει πολύ στενή σχέση με τον τρόπο που σηκώνουν και κρατούν το βρέφος τους καθώς και με τη στάση τους κατά το θηλασμό.

Κοινός παρονομαστής στα περισσότερα μυοσκελετικά προβλήματα πριν και μετά τον τοκετό είναι η ύπαρξη της ορμόνης ρηλαξίνης (relaxin), τα επίπεδα της οποίας φτάνουν στο μέγιστο κατά το τρίτο τρίμηνο και σταδιακά ελαττώνονται κατά την περίοδο της λοχείας. Η επίδραση της ρηλαξίνης είναι η χαλάρωση των ιστών  που περιέχουν κολλαγόνο, όπως είναι οι σύνδεσμοι, οι τένοντες, οι αρθρώσεις, καθώς και το δέρμα και ο υποδόριος συνδετικός ιστός. Αυτό βέβαια είναι θεμιτό, ώστε να διευκολυνθεί η διαδικασία του τοκετού, σε συνδυασμό όμως με τις αλλαγές στη στάση που προαναφέραμε, αυτή η χαλάρωση των ιστών μπορεί να δημιουργήσει αδυναμία του μυοσκελετικού συστήματος και μυϊκή κόπωση. Στο σημείο αυτό πρέπει να τονίσουμε ότι τα επίπεδα της ρηλαξίνης δεν εξαφανίζονται απότομα μετά τον τοκετό αλλά μειώνονται σταδιακά μέσα στους επόμενους δυο-τρεις μήνες. Αυτό σημαίνει ότι οι ιστοί που περιέχουν κολλαγόνο συνεχίζουν να βρίσκονται υπό την επήρειά της για αρκετό καιρό και επανέρχονται στην αρχική μορφή τους προοδευτικά, άρα το μυοσκελετικό σύστημα παραμένει ευάλωτο για όλο αυτό το διάστημα. Για το λόγο αυτό είναι σωστό η γυναίκα να βρίσκεται σε καλή φυσική κατάσταση πριν από την εγκυμοσύνη αλλά και να συνεχίσει ένα ήπιο πρόγραμμα γυμναστικής σε όλη τη διάρκεια αυτής.

 

 

 

Βαγγέλης Σκοτινιώτης,

Οστεοπαθητικός, Φυσικοθεραπευτής

Πρόεδρος Πανελληνίου Συλλόγου Οστεοπαθητικής,

Μέλος Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Οστεοπαθητικών

Βρείτε μας στο Facebook

Οστεοπαθητική ΑΡΩΓΗ

Θεοχάρης Φράγκος- Η Οστεοπαθητική Ιατρική του Σήμερα

Θεοχάρης Φράγκος- Η Οστεοπαθητική Ιατρική του Σήμερα

Osteopathy in Greece

OSTEOPATHY Presentation and treatment

OSTEOPATHY Presentation


OSTEOPATHY Presentation and treatment